back
Elm
- the elm tree is distinctive because of its blah blah blah
- it grows in the southern most sections of south dakota and montana
- produces fruits in the summer and spring seasons
Čháŋ waŋží ayúkpi yo/ye
P’éčhaŋ
Héktakiya
- Waŋží siíyutȟapi 60-90 ičháǧiŋ na waníyetu opáwiŋǧe tóna ní úŋ okíhi. - Čhaŋwápe kiŋ kpasyá tȟózi na miméhaŋskiŋ na ohómni ȟčiȟčí.
- Čháŋ kiŋ líla sutá na uŋphíča; uŋ maswóilake, čhaŋéglepi, čhúŋwiŋža, čhaŋóphiye, na héčhekčhe šna káǧapi.
＞
- Čháŋ waŋ líla háŋskiŋ na owótȟaŋla kiŋ lé Ȟé Sápa imáhel waŋkáwapȟa ičháǧe.
- Čháŋ kiŋ lé uŋ Lakȟóta kiŋ thušú káǧapi.
- Eháŋni, tuwá loté yazáŋ háŋtaŋš, wazí phíŋkpa kiŋ yatȟápi na šna tȟaȟnákipčapi.
Wazíȟčaka
Ȟaŋté
- Lakȟóta na Oyátenuŋpa kiŋ ȟaŋté kiŋ wakȟáŋlapi ičhíŋ Wakíŋyaŋ Oyáte kiŋ takúwičhaya škhé. Lakȟóta kiŋ ȟaŋté alétka waŋžígži thípi thušú íŋkpa kiŋ aíyaglaškapi s’a kȟá, héčhel wakȟáŋgli oútȟapi kte šni kéyapi.
- Tuwá sniyáhotiŋ na ophíšni háŋtaŋš, ȟaŋté uŋ waȟpékȟalyapi káǧiŋ naíŋš šiná waŋží aíglaȟpa yaŋkíŋ na šna ȟaŋté uŋ azíl’ič’iye.
- Ȟaŋté čháŋ kiŋ waštémna, na Lakȟóta húŋȟ uŋ šiyótȟaŋka káǧapi.
Pséȟtiŋ
- Pséȟtiŋ čháŋ kiŋ líla sutá na uŋ Lakȟóta kiŋ čhaŋnúŋpa siŋté na itázipa na wahíŋkpe hučháŋ na wičhéškipasise héčha káǧapi s’a kȟá.
- Šahíyela kiŋ pséȟtiŋ čháŋ uŋ Wiwáŋyaŋg Wačhípi othí kíčhaǧapi.
- Leháŋl čhaŋkáhotȟuŋ óta pséȟtiŋ uŋ káǧapi; lená kahótȟuŋpi čháŋna šna onáȟ’uŋ wašté škhé.
Wazíčhaŋ
- Wazíphiŋkpa na čhaŋhá kiŋ taŋyáŋ ilé čha pȟetíleye wašté héčha.
- Čhaŋhá kiŋ waéčhamna mná.
- Alétka kiŋ uŋ waȟpé wókheya káǧapi, iyótaŋš wačhípi na Wiwáŋyaŋg Wačhípi él.
Čhaŋhásaŋ
- Čhaŋhá kiŋ líla oyúhlaye wašté, na čháŋ kiŋ čhaŋáuŋpi wašté héčha.
- Lakȟóta tȟókeča húŋȟ čháŋ kiŋ lé uŋ čhaŋháwata káǧapi. - Čhaŋšíŋ kiŋ yatképhiča, éyaš Čhaŋhásaŋ haŋpí kiŋ heháŋyaŋ skúye šni. Eháŋni wétu čhaŋna iyúsli él óštaŋpi na ečhél čhaŋšíŋ kiŋ hiyúyapi na ičúpi.
Čhoȟwáŋžiča
- Čhoȟwáŋžiča čháŋ kiŋ iyóhila bloká naíŋš wíŋyela héčha.
- Lakȟóta kiŋ iníthipi čhaŋkȟáhu kiŋ čhoȟwáŋžiča uŋ káǧapi.
- Eháŋni Ikčé Oyáte kiŋ čháŋ kiŋ lé ótakiya ilágyapi: uŋ čhaŋéglepi na psawógnake na čháŋčheǧa na siínataŋ na wihúŋpaspa na wičhéškipasise na wígmuŋke na sáta, héčhekčhe uŋ káǧapi.
Wáǧačhaŋ
- Waŋží siíyutȟapi opáwiŋǧe sáŋm iyáye heháŋyaŋ ičháǧa okíhi.
- Čhaŋwákȟaŋ waŋ Lakȟóta Wiwáŋyaŋg Wačhípi čhokáta hé kiŋ hé wáǧačhaŋ héčha. - Lakȟóta wakȟáŋyeža kiŋ čhaŋwápe uŋ thípi iškáte na háŋpa iškáte káǧapi s’a kȟá. Hetáŋyaŋ thiíkčeka oúŋčhaǧe kiŋ tȟoká hiyú škhé.
Čhaŋpȟáhu
- Čháŋ kiŋ lé wétu čháŋna šna wanáȟča tȟúŋ na Čhaŋpá Sápa Wí eyápi čhaŋ watȟókča óta kpasyá šašá čha aíčhaǧe kiŋ hená sutȟúŋ. - Oyúblaye makȟóčhe él, Lakȟóta Oyáte tóna él oúŋyaŋpi kiŋ čhaŋpȟá yútapi s’a na haŋpí kiŋ yatkáŋpi s’a na iyótaŋš pusyápi naíŋš kaškípi na šna wasná káǧapi. - Čhaŋpȟáhu kiŋ tónakiya Wiwáŋyaŋg Wačhípi él ilágyapi: uŋ wičhápaȟloka-tȟahíŋšpa káǧapi na “wakíŋyaŋ hoȟpí” kiŋ káǧapi. Na nakúŋ haŋbléčheya owáŋka naíŋš yuwípi owáŋka ohómni čhaŋpȟáhu tópa tȟatúye tópa iyáčhiŋyaŋ hé.
Čhaŋítazipa
- Waŋží siíyutȟapi 49-98 heháŋyaŋ ičháǧa okíhi.
- Čhaŋwápe miméblaska kiŋ škaŋškáŋ s’a, nakúŋ kitéčhiŋyaŋ tȟaté éyaš.
- Lél ohómni Ȟé Sápa kiŋ él ečéla iyéye phičá.
- Waŋží siíyutȟapi 60-90 ičháǧiŋ na waníyetu opáwiŋǧe tóna ní úŋ okíhi. - Čhaŋwápe kiŋ kpasyá tȟózi na miméhaŋskiŋ na ohómni ȟčiȟčí.
- Čháŋ kiŋ líla sutá na uŋphíča; uŋ maswóilake, čhaŋéglepi, čhúŋwiŋža, čhaŋóphiye, na héčhekčhe šna káǧapi.
＜
- Čhoȟwáŋžiča čháŋ kiŋ iyóhila bloká naíŋš wíŋyela héčha.
- Lakȟóta kiŋ iníthipi čhaŋkȟáhu kiŋ čhoȟwáŋžiča uŋ káǧapi.
- Eháŋni Ikčé Oyáte kiŋ čháŋ kiŋ lé ótakiya ilágyapi: uŋ čhaŋéglepi na psawógnake na čháŋčheǧa na siínataŋ na wihúŋpaspa na wičhéškipasise na wígmuŋke na sáta, héčhekčhe uŋ káǧapi.
- Čhoȟwáŋžiča čháŋ kiŋ iyóhila bloká naíŋš wíŋyela héčha.
- Lakȟóta kiŋ iníthipi čhaŋkȟáhu kiŋ čhoȟwáŋžiča uŋ káǧapi.
- Eháŋni Ikčé Oyáte kiŋ čháŋ kiŋ lé ótakiya ilágyapi: uŋ čhaŋéglepi na psawógnake na čháŋčheǧa na siínataŋ na wihúŋpaspa na wičhéškipasise na wígmuŋke na sáta, héčhekčhe uŋ káǧapi.
- Lakȟóta na Oyátenuŋpa kiŋ ȟaŋté kiŋ wakȟáŋlapi ičhíŋ Wakíŋyaŋ Oyáte kiŋ takúwičhaya škhé. Lakȟóta kiŋ ȟaŋté alétka waŋžígži thípi thušú íŋkpa kiŋ aíyaglaškapi s’a kȟá, héčhel wakȟáŋgli oútȟapi kte šni kéyapi.
- Tuwá sniyáhotiŋ na ophíšni háŋtaŋš, ȟaŋté uŋ waȟpékȟalyapi káǧiŋ naíŋš šiná waŋží aíglaȟpa yaŋkíŋ na šna ȟaŋté uŋ azíl’ič’iye.
- Ȟaŋté čháŋ kiŋ waštémna, na Lakȟóta húŋȟ uŋ šiyótȟaŋka káǧapi.
Čháŋ Oslólwaye!
Škáta yo/ye